eduskrypt.pl - platforma nominowana do WORLD SUMMIT AWARD 2007

Moralna ekonomia papieża Jana Pawła II

„Czy +ekonomia+ Jana Pawła II może być praktycznym drogowskazem dla budowania ładu społecznego?” – zastanawiał się prof. dr hab. Jerzy Wilkin podczas spotkania z cyklu „Etyka w ekonomii” w Instytucie Nauk Ekonomicznych PAN Warszawie. Seminaria te odbywają się cyklicznie w rocznicę śmierci papieża Jana Pawła II. Wielki Polak – z wykształcenia polonista, filozof i teolog - zmarł 2 kwietnia 2005 roku.

Analizę nauk Jana Pawła II odnoszących się do ładu społeczno-ekonomicznego i moralnego ładu gospodarowania, profesor Wilkin rozpoczął od pytań. Ciekawiło go, czy z encyklik papieża wyłania się zwarty system zasad, które powinny regulować zachowania ekonomiczne. Po drugie – jaka jest relacja między nauczaniem Kościoła a nurtami społecznymi i - po trzecie - jakie wypływają z tego wnioski dla praktyki gospodarczej.

POMNAŻANIE „CHLEBA”

„Nie samym chlebem człowiek żyje” – przypomniał profesor słowa Chrystusa, na które często powoływał się papież.  „Ekonomia coraz częściej mówi o rosnącym zakresie potrzeb, ale zajmuje się przede wszystkim +chlebem+ – zauważył Wilkin. - Jan Paweł II przestrzegał przed nadmiernym koncentrowaniem się na pomnażaniu +chleba+ kosztem innych potrzeb”.

Zdaniem Jana Pawła II, współczesna nauka jest w swej naturze imperialna, zawłaszcza człowieka i poszerza swoją domenę. Kiedyś gospodarowanie podporządkowane było pewnym celom nadrzędnym, potem jednak ekonomia zaczęła się odsuwać od swych korzeni.

Jak pisał papież, głębokie zakorzenienie się klasycznej ekonomii w filozofii powodowało jej silny związek z systemem wartości. Potem jednak nauka ta stała się nauka twardą – nie filozofią, a czymś w rodzaju „fizyki” życia gospodarczego. Ekonomiści stopniowo odchodzili od kwestii moralności czy sprawiedliwości. Ekonomia stała się prakseologią, czyli nauką o skuteczności działania. Szczęśliwie jednak nie udało jej się całkiem uciec od swoich korzeni.

EKONOMIA NIE JEST NAUKĄ SCISŁĄ

W swoim wystąpieniu prof. Wilkin, oprócz nauk papieża Polaka, przywołał również myśli Kennetha Bouldinga, amerykańskiego ekonomisty, który twierdził, że „przyszły los naszej cywilizacji zależy nie od rozwoju nauk przyrodniczych, ale (...) od rozwoju pewnych ważnych problemów intelektualnych w naukach społecznych”.

Amerykanin był przekonany, że świat współczesny posiada wystarczające zasoby, aby uniknąć głodu, problemy tkwią jedynie w układzie społecznym. „Ekonomia jest wciąż nauką moralną, w której dużą rolę odgrywa problem wyboru, kwestia preferencji” - pisał. Bolding uważał, że ekonomia powinna wypracować coś w rodzaju „wskaźnika życzliwości” czy też „współczynnika wrogości” obok istniejących już parametrów takich jak np. wskaźniki zysku.

INSTYTUCJE - KRĘGOSŁUP ETYCZNY GOSPODARKI

Jak stwierdził prof. Wilkin, po latach marginalizacji tej problematyki, wzrasta znaczenie „ekonomii instytucjonalnej”, która wyodrębnia normy, jako ramy instytucjonalne pozwalające przewidywać procesy ekonomiczne.

„Jan Paweł II poświęcił etyce w ekonomii kilka swoich encyklik” – przypomniał profesor. Papieża niepokoiło, że człowiek stał się „niewolnikiem rzeczy”. Zwracał uwagę na konieczność zachowania równowagi między żywiołowością rynku a planowaniem. Twierdził, że korzenie inflacji i bezrobocia wynikają z moralnego nieładu.

Papież zwracał wielką uwagę na godność człowieka i pracy. Podkreślał niemoralny wymiar eksploatacji człowieka przez stosunki ekonomiczne spowodowaną zespołem wad stojących u podstaw współczesnej ekonomii. Mówił o rażącym pogłębianiu się nierówności, jako o głównej wadzie cywilizacji materialnej.

Według Jana Pawła II, aby zrozumieć problem pracy, należy spojrzeć na nią jak na towar i jak na kapitał. Gdy traktuje się pracę jako towar, człowiek staje się przedmiotem. Kiedy jednak praca jest uznawana za kapitał, pojawia się miejsce na podmiotowość człowieka.

Zgodnie z nauką  papieża, realizacja sprawiedliwości społecznej wymaga coraz to nowych frontów solidarności ludzi pracy i z ludźmi pracy.

CZŁOWIEK JEST POWOŁANY DO WOLNOŚCI

Jak przypomniał prof. Wilkin, Jan Paweł II zajmował się postępem gospodarczym – wskazywał na przykład na swoisty „imperializm” ekonomii. Pisał, że ślepe poddanie się konsumpcji, radykalne nienasycenie, powodują, że im więcej się posiada, tym więcej się pożąda. W odpowiedzi na pytanie „mieć czy być”, stwierdzał, że „zło nie polega na +mieć+, ale na podporządkowaniu istnienia posiadaniu”.

Papież często podkreślał, że człowiek został powołany do wolności. Jednocześnie zwracał uwagę, że owo „radykalne nienasycenie” powoduje wyniszczanie przez ludzi środowiska naturalnego, co musi doprowadzić do „buntu natury”.

W podsumowaniu swoich rozważań, prof. Wilkin stwierdził, że nauka ekonomiczna Kościoła to teologia moralności. W jego opinii, słowa „nie samym +chlebem+ człowiek żyje” wskazują na konieczność znalezienia odpowiedniego miejsca dla działalności gospodarczej w życiu człowieka. Jednocześnie zobowiązują do walki z niesprawiedliwościami, z sytuacją, w której inni ludzie są wykorzystywani i nie mogą realizować wolności, do której zostali powołani.

Zdaniem prof. Wiklina, w naukach Jana Pawła II można odczytać nakaz przeciwdziałania prymatowi kapitału nad innymi wartościami, zachowania właściwych proporcji między „mieć” a „być”, troski o godność pracownika. Papież głosił także zasadę pomocniczości państwa. Jest ona obecna nie tylko w nauce Kościoła, ale również w tradycji Unii Europejskiej i Polski.

„W takim kontekście, społeczną odpowiedzialność biznesu można rozumieć nie tylko cynicznie – jak Milton Friedman (twierdził on, że odpowiedzialność ta wyraża się jedynie w obowiązku tworzenia zysku), ale przede wszystkim jako łączenie owego zysku z dobroczynnością. Etyka jest częścią ładu gospodarczego” – podsumował Wilkin.

PAP – Nauka w Polsce, Agnieszka Uczyńska

 góra strony




Koszyk jest pusty
Zaloguj się:

adres e-mail:

hasło:
   
« Zarejestruj się
Wpisz pobrany
kod dostępu:
 
Polecamy:
















Google
    
UWAGA! Ten serwis używa plików cookies i podobnych technologii, proszę zapoznać się z polityką prywatności platformy edukacyjnej eduskrypt.pl
ZAMKNIJ